Cart0
کل مبلغ:0 تومان
سبد خرید شما خالی است
 

خاتم کاری و مثلث های رنگین | متن | تصویر | فیلم

امتیاز این مطلب
(14 امتیاز)
  •  

اگر به هنر خاتم کاری علاقمند هستید، فقط کافی ست که این مطالب را دنبال کنید. شما می توانید تمامی اطلاعات مورد نیاز خود را در ارتباط با خاتم کاری و نحوه ساخت خاتم از اینجا دریافت کنید. در ضمن اگر قصد خرید محصولات خاتم را هم داشته باشید، می توانید به بخش خرید رفته و محصولات مورد علاقه خود را خریداری نمایید.

خاتم کاری چیست؟

خاتم کاری

هنر خاتم کاری یا خاتم سازی یکی از شاخه های هنرهای چوبی است که در آن، سطح اشیاء چوبی با مثلث های رنگین از جنس فلز، چوب، استخوان، عاج و صدف نقش بندی می شود.

خاتم کاری

تاریخچه خاتم کاری

تاریخچه خاتم کاری ریشه در هنر معماری دارد، به طوری که در قرن سوم قمری، خاتم کاری با الهام از هنر گره سازی شکل گرفت. خاتم کاری انجام شده در مسجد جامع عتیق شیراز از مهمترین نمونه های اولیه خاتم در تاریخ هنر پس از اسلام است. به همین دلیل، خاستگاه خاتم کاری را به شیراز نسبت می دهند.

هنر خاتم در عهد تیموریان به اوج رونق خود رسید. درهای خاتم کاری شده قصر دلگشا در سمرقند از زیباترین نمونه های این هنر در قرن نهم قمری است.
اوج هنری هنر خاتم کاری را می توان به دوره صفوی و خاتم اصفهان نسبت داد. در این دوره هنر خاتم به هنری درباری تبدیل شد و به دلیل رواج مذهب شیعه در بیشتر بقاع متبرکه در ساخت صندوق، ضریح و آیینه مورد استفاده قرار گرفت.

اصطلاحات خاتم کاری

 هنر خاتم کاری دارای اصطلاحات متعددی است که دلیل این فراوانی را به درباری بودن این هنر در دوره صفوی نسبت می دهند.

مثلث: به منشورهای باریک از جنس چوب، استخوان یا فلز گفته می شود که سطح مقطع آن، مثلثی است. طول هر مثلث، 31 تا 62 سانتی متر بوده و هر پهلوی آن، یک تا سه میلی متر است.

مثلث - نخ پرک - خاتم کاری

کاردی: به منشور یا مثلث متساوی الساقین گفته می شود که زاویه راس آن کمتر از نود درجه باشد.

بغل شش: به مشور یا مثلث متساوی الساقین گفته می شود که زاویه راس آن باز باشد.

پره: به چهار منشور با مقطع مثلث متساوی الاضلاع گفته می شود که یکی از آنها در داخل و سه منشور در اطراف آن قرار می گیرد.

پره وارو: به پره ای گفته می شود که از نه منشور تشکیل می شود.

تو گلو: به چهار پره گفته می شود که کنار یکدیگر قرار می گیرند. از تو گلو در بین گل های خاتم استفاده می شود.

شش: به مجموع شش پره گفته می شود که در کنار یکدیگر قرار می گیرند، به طوری که راس آنها به داخل و قاعده آنها به سمت خارج است.

جویی: به منشورهایی که مقطع آنها به شکل لوزی است، جویی گفته می شود. جویی یک الی سه سانتیمتر است.

قاطعی: به زه باریکی با سطح مقطع مستطیل یا مربع گفته می شود که بین دو سطح از متن، حاشیه یا نبش کار قرار می گیرد.

گل: نقشی است که از کنار هم قرار گرفتن مثلث ها، پره ها و شش ها ایجاد می شود.

اوه: به لایه های چوبی که به منظور حفاظت از خاتم در حاشیه خاتم قرار می گیرد، گفته می شود.

جووی خاتم کاری قاطعی خاتم کاری اووه خاتم کاری
جووی قاطعی اووه

 

دو زاویه: به حالتی از برش قامه گفته می شود که در آن، قامه را از درازا و به ضخامت 2/5 میلیمتر برش می دهند. سپس آن را آستر داده و مجددا از وسط نصف می کنند، به طوری که ضخامت آن به 1 تا 1/5 میلیمتر برسد.

طوره یا توره: به مجموع پنج دو زاویه و شش آستر گفته می شود.

لا: به ورقه های چوب به ضخامت یک تا سه میلی متر گفته می شود که بر روی قامه قرار می گیرد.

لوز: به گل های خاتم که به شکل لوزی است، لوز گفته می شود.

قامه: به مجموعه لوزها که پس از پرس شدن آماده برش می شود، قامه می گویند. طول قامه 35 تا 60، عرض آن ده و ارتفاع آن یک تا پنج سانتی متر است.

آستر: به چوب نازکی گفته می شود که ابتدا خاتم بر روی آن چسبانده شده و بر روی زیرساخت خاتم قرار داده می شود.

تو کاس: به چوب زیرساخت خاتم گفته می شود که سطح آن مقعر است.

پشت گرد: به چوب زیرساخت خاتم گفته می شود که سطح آن محدب است.

خاتم کاری - تو کاس - پشت گرد

تنگ مصالح سابی: یک قطعه چوبی با شیاری مثلثی شکل است که از آن برای سابیدن پره، گل و سایر موارد استفاده می شود.

طرح های خاتم کاری

طرح های خاتم کاری حاصل کنار هم گذاشته شدن اشکال هندسی و ایجاد نقشی مشخص است که برخی از آنها سنتی و برخی دیگر ابداعی و معاصر به شمار می روند.
عموما سه نوع طرح یا نقش در هنر خاتم کاری مورد استفاده قرار می گیرد که اساس تمامی این طرح ها بر مبنای کاربرد چوب، استخوان، صدف و فلز به صورت مفتولی است. این طرح ها عبارتند از نقش متن، نقش حاشیه و نقش تک گل ها. ابری دو دوری، هفت شمسه، برگ مو، کبوتر، لاله ای، پروانه ای، خورشیدی، کوزه ای، نیزه ای، پر سیم، طاقی، تخمه دار و توپی دار برخی از این طرح ها به شمار می روند. در زیر به معرفی برخی از این طرح ها پرداخته می شود. لازم به یادآوی است که این طرح ها از آرشیو استاد ایوبی عکسبرداری شده است.

 

khatam.Taghi خاتم کاری طرح هفت شمسه قرمز خاتم کاری طرح ابری دو دوری

طرح طاقی

 طرح هفت شمسه قرمز

 طرح ابری دو دوری

خاتم کاری تخمه دار خاتم کاری طرح خورشیدی فیروزه ای خاتم کاری. طرح خورشیدی قرمز

طرح تخمه دار

طرح خورشیدی فیروزه ای

طرح خورشیدی قرمز

خاتم کاری طرح خورشیدی سیمی خاتم کاری طرح عالم زر خاتم کاری طرح نیزه ای

طرح خورشیدی سیمی

طرح عالم زر

طرح نیزه ای

خاتم کاری طرح پر سیم هفت شمسه سبز خاتم کاری خاتم کاری توپی دار

طرح شیشه خورشیدی پر سیم

طرح هفت شمسه سبز

طرح توپی دار

خاتم کاری توپی دار طرح ابداعی کبوتر خاتم کاری خاتم کاری طرح ابداعی لاله ای
طرح توپی دار طرح ابداعی کبوتر طرح ابداعی لاله ای

دوست دارید بدانید محصولات خاتم چگونه ساخته می شوند؟

خاتم از جمله هنرهای سنتی است که برای ساختن آن دقت و تحمل زیادی لازم است. ساخت خاتم مراحل مختلفی از رشته کردن "لا" تا پرداخت خاتم را شامل می شود. همچنین ابزارها و مواد اولیه متنوعی در هنر خاتم کاری مورد استفاده قرار می گیرد که نشان دهنده گستردگی این هنر می باشد.

مراحل تولید خاتم

پره پیچی: در این مرحله سه مقطع متساوی الاضلاع را همراه با یک مثلث دیگر کنار یکدیگر قرار می هند تا تشکیل یک مثلث بزرگ تر را بدهد.

تبدیل "لا" به رشته های نازک: این کار از طریق اره انجام می شود. پس از برش "لا"، رشته ها را در داخل یک شیار به نام "تنگ مثلث ساب" قرار داده و می سایند تا رشته ها به صورت یکنواخت درآیند.
بریدن و رشته کردن (درست کردن "لا"): "لا" به ورقه هایی به ضخامت یک تا سه میلی متر گفته می شود که از بریدن قطعه های چوب به دست می آید. این ورقه ها بر روی قامه قرار می گیرد.
شش پیچی: به مجموع شش مثلث در کنار یکدیگر گفته می شود که قاعده آن به سمت خارج و راس آن به سمت داخل است.
تو گلو: در این مرحله چهار پره کنار یکدیگر قرار داده می شود. تو گلو عمدتا در بین گل های خاتم مورد استفاده قرار می گیرد.
گل بندی: نقشی است که از کنار هم قرار گرفتن مثلث ها، پره ها و شش ها ایجاد می شود.
لوز بندی: در این مرحله، گل های خاتم به شکل لوزی کنار یکدیگر قرار گرفته و زاویه های داخلی آن با تو گلویی ها پر می شود. هر لوزی حدود 62 سانتی متر است.

خاتم کاری - لوزبندی
پرس فشار خاتم: در این مرحله لوزها بر روی دو عدد "لا" قرار گرفته و به وسیله چسب، پرس گرم می شوند.
قامه بری: پس از پرس کردن قامه، آن را بریده و به 20 قطعه تبدیل می کنند.

خاتم کاری - قامه بندی
آستر کردن خاتم: در این مرحله یک طرف خاتم های بریده شده آستر می شود. ضخامت این آستر حدود یک میلی متر است.
ساییدن: در این مرحله، پشت و آستر چوبی خاتم را رنده کرده و می سایند.
چسباندن: این مرحله شامل چسباندن ورقه های خاتم با چسب یا سریشم بر روی اشیاء مورد نظر است.

مرحله آخر خاتم کاری شامل بتونه کاری، ساییدن، پرداخت و پلی استر است.

خاتم کاری - مرحله پرداخت - پلی استر

مواد اولیه خاتم کاری

مواد اولیه مورد استفاده در هنر خاتم کاری عبارتند از:

انواع چوب: افرا، تبریزی، آبنوس، فوفل، بقم، نارنج و شمشاد

انواع استخوان: شتر، گاو و اسب

خاتم کاری - استخوان شتر - چوب خاتم کاریانواع فلزات: برنج، طلا، نقره و آلومینیوم به صورت مفتول

عاج فیل

انواع چسب: سریشم و چسب سفید

پلی استر

ابزارهای مورد استفاده در هنر خاتم کاری

ابزارهای مورد استفاده در هنر خاتم کاری به دو دسته ابزارهای عمومی و تخصصی تقسیم بندی می شود:

ابزارهای عمومی شامل چکش، اره، دریل و انواع مته

خاتم کاری - ابزارهای مورد استفادهابزارهای تخصصی شامل اره، رنده، سوهان، تنگ مصالح سابی، پرس و نخ پرک

خاتم کاری - تنگ مصالح سابی

دوست دارید ببینید محصولات خاتم چگونه ساخته می شوند؟

برای اینکه فرآیند ساخت محصولات خاتم را ببینید، فیلم های زیر را دنبال کنید. 

  

خوانده شده 832 مرتبه

برخی از خدمات

افتتاح فروشگاه اختصاصی برای هر هنرمند

خرید و فروش محصولات متنوع هنری

خرید و فروش ملزومات و مواد اولیه

برگزاری دوره های آموزشی هنری

طراحی و تولید سفارشی محصولات

برخی از محصولات خاتم کاری

محصولات جدید